Avni �zg�rel’in son kitab� “Osmanl�dan Cumhuriyet’e �ktidar Oyunu

8/7/2009 | Kategori: K�TAP

1. Mahmut diri diri mi gömülmü�tü?

Di�er K�TAP haberlerini okumak için t�klay�n�z...

Doktor raporuyla tahttan indirilmek istendi; komaya girince hemen defnedildi. Ertesi gün saraya, 'mezardan feryatlar geldi�i' haberini ula�t�ran ki�iyi ise bir daha gören olmad�!

Doç. Dr. Erhan Afyoncu, oldukça önemli tarihi bir vesikay� ke�fetmi� ve ünlü tarihçi �smail Hakk� Uzunçar��l�'n�n Topkap� Saray� Osmanl� Ar�ivi'ndeki belgeyi Belleten Dergisi'nde yay�nlad��n� tarih merakl�lar�na hat�rlatm��t�. �steyen belgenin asl�n� da görme �ans�na sahipti.

Ancak dün görüldü ki Türkiye'de tarihi olaylar�n bilinen yüzü ile bilim ahlak� çerçevesinde derlenen belgeler ��nda yaz�lan tarih oldukça farkl� ve bu herkesi memnun eden sonuçlar ortaya ç�kartm�yor. Marmara Üniversitesi ö�retim üyesi Erhan Afyoncu'nun blimsel verilere dayanarak popüler dille herkesin anlayabilece�i üslupta yazd�� son kitab�ndaki ilginç belgeyi fark eden arkada��m�z Ya�ar �liksiz'in söyle�isi bu aç�dan bir hayli ses getirdi. �ktidar h�rs� u�runa Hz. Peygamber'in dolayl� övgüsüne mazhar olmu� bir Sultan'�n naa��n�n kokutulmu� olmas�, say�n Afyoncu'nun deyimi ile "öyle böyle bir utanç" de�ildi.

TAM YER�NE RAST GELD�!

��te tam da o hengamenin ortas�nda, Kitap Dünyas� ekibimiz , ünlü gazeteci yazar Avni Özgürel'in son kitab�n�n tan�t�m�n� nas�l yapmak gerekti�ine karar vermeye çal��yordu.

Konu iktidard� ve say�n Avni Özgürel, yine güncel bir sorunu masaya yat�r�rken engin tarihi bilgisini konu�turuyordu kitab�nda. Ekibimiz de "madem ki konu iktidar ve madem ki Osmanl� Tarihi'nin tart��lmaya ihtiyac� var, bu kitab�n tan�t�m� en iyi bu makele üzerinden yap�l�r" diyerek, kitaptan sizlere; "I. Mahmet ölmeden mi gömüldü?' ba�l�kl� bölümü göz kiras� olarak seçip sunmay� uygun buldu.

Ancak bu makaleden önce Türkiye'de darbe tart��malar�n�n, asker-sivil ili�kilerinin her yönüyle tart��ld�� günlerde oldukça önemli vakalar� okura hat�rlatan bu kitaptan söz etmekte yarar var. Okur bu kitab� sadece tarihi olaylar�n ilginçliyle de�il, Avni Özgürel'in olaylar�n bütünüyle �ekillendirdi�i tabloyu önemseyerek okumal� tavsiyesinde bulunuyoruz ki bu günlerdeki tart��malar� daha iyi analiz etmek aç�s�ndan Osmanl�'dan cumhuriyet'e �ktidar Oyunu kitab�n�n okunmas�nda büyük yarar var.

HÜKMETMEK, YÖNETMEK, KAN DÖKMEK...

�ktidar� ele geçirmek, hükmetmek ve yönetmek… �nsanl�k tarihine bakt��m�zda ç�kan bütün çat��malar�n kayna��n�da hükmetme ve yönetme iste�inin izlerini görürüz. Avni Özgürel’in son kitab� “Osmanl�dan Cumhuriyet’e �ktidar Oyunu, bu iste�in bizim tarihimizdeki yans�malar�n� sunuyor. Kitapta 15.yüzy�ldan günümüze kadar ya�anan iktidar sava�lar�n�n bir dökümünü buluyorsunuz.

�ktidar� elinde bulunduranlar ile iktidar� ele geçirmeye çal��anlar aras�nda tarihte kanl� sava�lar ya�and�. Ço�u zaman devleti ve siyaseti zaafa u�ratmak pahas�na a��r bedeller ödendi. Osmanl�’n�n kurulu�undan k�sa bir süre sonra ba�lay�p günümüze kadar devam eden iktidar oyununda rol oynayanlar de�i�se de mücadele hep devam etti.

20. yüzy�l da hemen ba��nda ikinci Abdülhamid’in halinden ba�layarak çok büyük bedellerin ödendi�i iktidar oyunlar�na sahne oldu. Koca bir imparatorluk devlet ad�na sahip yöneticilerin susturulmas� sebebiyle, on y�l gibi k�sa bir sürede tarih sahnesinden çekildi.

Ve ac�larla dolu 27 May�s ihtilali… Cumhuriyet tarihimizin son yar�m yüzy�l�n� �ekillendiren bu ihtilalin izlerini Türkiye bugün hala üzerinden atmaya çal��yor. 12 Mart, 12 Eylül, 28 �ubat ve 27 Nisan e-muht�ras� 27 May�s’�n izlerini ta��yor.

Yak�n ve uzak tarihimizde sürekli sahne alan “�ktidar Oyunu”nundaki yeni aktörlere ve aç�lan perdelere her geçen gün yenileri ekleniyor. Ergenekon davas�n�n 27 May�s �htilali’nin açt�� yolda önemli bir k�r�lma noktas� olup olmad�� sorgulan�yor.

Osmanl�’dan Cumhuriyet’e �ktidar Oyunu adl� kitap i�te bu kanl� oyunu somut olarak gösteren bir tablo ve olaylar�n birço�unu bilmeyenler için de tam bir rehber kitap.

�imdi gelelim ba�ta sözünü etti�imiz ve usta yazar Avni Özgürel'in kitab�nda bir kez daha dile getirdi�i tarihi iddiaya:

I. MAHMUT ÖLMEDEN M� GÖMÜLDÜ?

I. Mahmut tahta Patrona Halil �syan� sonras� asilerin Sadrazam Nev�ehirli Damat �brahim Pa�a'n�n kellesini almakla yetinmeyip amcas� III. Ahmet'i de padi�ahl�ktan feragat etmeye zorlanmalar� sonucu ç�kt�. Asilerden hayat�na kastedilmeyece�ine dair yemin isteyip alan III. Ahmet huzuruna ça��rd�� ye�enine "O�lum i�te benim ak�betim. Devleti ehliyetsiz vezirlerin eline b�rakma." diyerek saltanat� devretmi�ti. (1 Ekim 1730)

�iirlerinde Sebkati (ilerlemeci) mahlas�n� kullanan Sultan Mahmut'un hükümdarl��n�n ilk ay�n� Patrona ve hempas�n� ortadan kald�rmak için plan yaparak geçirdi�i biliniyor. Sonunda "vezirlik" payesi yan�nda Rumeli Beylerbeyili�i'ne getirilece�i vaadiyle huzura ça�r�lan �ehir e�k�yas� daima birlikte hareket etti�i 900 muhaf�z�n� d��ar�da b�rak�p sadece iki yard�mc�s�yla Topkap� Saray�'ndan içeri girdi�inde yakalan�p ortadan kald�r�labildi. Ay sonunda, hamamc� taifesi ve hapishane kaçk�nlar�n�n Patrona'n�n kan�n� gütme iddias�yla ba�latt�klar� ayaklanmay� ise padi�ah f�rsat bildi; bu kez Yeniçeri'ye de güvenmeyip Sancak-� �erifi saray�n önüne ç�kartt� ve halk� serseri tak�m�na kar�� sava�a ça��rd�.

SON PARLAK DEV�R

Sonuç: on be� bin ba��bo� erkek bir gecede linç edildi.

24 y�l tahtta kalan I. Mahmut'un saltanat dönemi için "son parlak devir" demek abart� olmaz. Belgrat, S�rbistan ve Eflak onun hükümdarl��nda geri al�nd�, Rusya'n�n K�r�m üzerindeki bask�s� kald�r�ld� ve o y�llarda Asya'n�n tek hâkimi say�lan Türkmen Fatihi Nadir �ah'la Osmanl�'n�n do�u hudutlar�n� güvence alt�na alan anla�ma imzaland�.

Zorunluluk olmad�kça sava�� gereksiz gören I. Mahmut, Avusturya �mparatoru VI. Charles öldü�ünde onun yerine geçen k�z� Marie Theresa'n�n hükümdarl��na itiraz ederek yeni bir payla��m sava�� ba�latmak isteyen Avrupa hükümdarlar�na Nasihatnameler gönderen, harbin yol açaca�� zararlar� anlatarak onlar� insan haklar�na sayg� göstermeye ça��ran bir padi�aht�.

Tahta geçti�inde 35 ya��nda olan I. Mahmut yirmi dört y�l süren saltanat�n�n son iki senesini hasta yata��nda geçirdi dersek yeridir. Rahats�zl�� günümüz t�p dilinde varis dedi�imiz damar hastal�� ile ba�lad�, ard�ndan �iddetli kanamalar geçirmesine neden olan basur problemi ba�lad�. Modern t�bb�n ilaçlar d��nda sadece perhizle dahi kontrol alt�na alabildi�i s�k�nt�lar o dönem bilinmedi�i için saray tabiplerinin kan almaya ya da türlü kremlerle damarlar�n büzülmesini sa�layarak tedavi etmeye dayal� metotlar� etkili olmad�. Günden güne takatten dü�en ve yürümekte zorlanan padi�ah sonunda yata�a mahkûm oldu.

Bu dönemde 65 ya��nda olan ve tahta ç�kmak için yan�p tutu�an karde�i Osman'�n Yeniçeri A�alar� ve vezirlerle görü�üp ülkenin ba��nda onca gaile varken saltanat makam�n�n mefluç halde olmas�n�n kabul edilemeyece�ini söyledi�i, devrin ileri gelenlerini saray hekimlerinin verece�i "rapor" ve �eyhülislam fetvas�yla a�abeyinin tahttan azline ikna etmeye çal��t�� biliniyor. Veliahd�n bu dönemde en az dört ki�iye sadrazaml�k konusunda vaatte bulundu�u da. (1860-75 y�llar� aras�nda da hem Abdülmecit hem Abdülaziz doktor raporuyla görevden azledilmek istenmi�ti.)

IZDIRAP ÇEKMES�NE RA�MEN HALKA GÖRÜNDÜ

Bu giri�imler sarayda dedikoduya sebep olunca I. Mahmut dayan�lmaz �zd�rap çekmesine ra�men aya�a kalk�p halka görünmekten ba�ka çare bulamad�. 1754 Kas�m'�nda önce divan toplant�lar�na k�sa süre kat�ld�, 13 Aral�k Cuma günü ise Aya-sofya Camii'nde namaza ve selaml�k resmine. Ayakta bile durmakta güçlük çeken hükümdar�n atla camiye gitmesi bir bak�ma intihard�. Nitekim dönü�te Topkap� Saray�'n�n kap�s�ndan girer girmez hizmetlilerin kollar�na dü�tü. Bu kez kalbi dayanamam��t�. Hareme götürülürken kucakta muayene edilip öldü�üne hükmedildi�i için cans�z bedeni cenaze haz�rl�klar�n�n yap�laca�� saray hamam�na ta��nd�.

Bütün vezirler o an sarayda bulundu�u için hemen veliahda haber gönderildi ve yar�m saat içinde III. Osman için biat merasimi yap�ld�.

Yeni padi�ah�n ilk emri a�abeyinin cenazesinin bir saat sonra ikindi namaz�na yeti�tirilerek defnedilmesi oldu. Emir ikiletilmedi ve I. Mahmut babas� II. Mustafa'n�n Yenicami'deki türbesinde topra�a verildi.

TÜRBEDARI B�R DAHA GÖREN OLMADI

Cenaze merasiminden sonra III. Osman ve devlet erkân� saraya döndüler. Ancak mezar�n bak�m�ndan sorumlu türbedar yats� namaz� saatinde Kur'an okudu�u s�rada topra��n alt�ndan bo�uk sesler, feryatlar geldi�ini duydu. Korkan görevli sesin yard�m isteyen bir insan�n ba�r��lar�na dönmesi üzerine ko�arak saraya gitti. Kap�daki görevlilere mühim maruzat�m var diyen ve yetkili birisiyle görü�mekte �srar eden türbedar sonunda haremin ba� sorumlusu K�zlara�as�'na ula�may� ba�ard�.

Ya�ad�� garip olay� anlatan ve Sultan Mahmut'un sesini tan�r�m. Ba��ran oydu. Ölmemi�, diri diri gömülmü� diyen adamca��z�n ödüllendirilmeyi bekledi�ini söylemeye gerek yok. Tarihler, ne yapaca��na kendi ba��na karar veremeyen K�zlara�as�'n�n çaresiz kal�p III. Osman'� uyand�rarak durumdan haberdar etti�ini, ancak onca sene tahta ç�kmay� beklemi� yeni padi�ah�n uyku mahmurlu�unu üzerinden att�ktan sonra, "Yok edin herifi" dedi�ini yaz�yor.

Saray odalar�ndan birine al�nan türbedar� o günden sonra gören eden olmam�� elbette...

(Haber 7)

(Kitapla ilgili teknik bilgileri görmek için bu linki kullanabilirsiniz)